Poradnik pracownika

<< wstecz :: dalej >>
01 | 02

Etapy wypalania się.

Psychologowie z American Psychology Association, wyróżniają pięć charakterystycznych etapów, występujących w procesie wypalania się, a mianowicie:

1. Miesiąc miodowy (honeymoon) - okres zauroczenia pracą i pełnej satysfakcji z osiągnięć zawodowych; dominują w nim energia, optymizm i entuzjazm.
    
2. Przebudzenie (awaking) - czas, w którym człowiek zauważa, że idealistyczna ocena pracy jest nierealistyczna, zaczyna pracować coraz więcej i desperacko stara się, by ten idealistyczny obraz nie uległ zburzeniu.
3. Szorstkość (brownout) - realizacja zadań zawodowych wymaga w tym okresie coraz więcej wysiłku, pojawiają się kłopoty w kontaktach społecznych zarówno z kolegami w pracy, jak i z klientami.
4. Wypalenie pełnoobjawowe (full scale burnout) - rozwija się pełne wyczerpanie fizyczne i psychiczne, pojawiają się stany depresyjne, poczucie pustki i samotności, chęć wyzwolenia się, ucieczki z pracy.
5. Odradzanie się (phoenix phenomenon) - to okres leczenia "ran" powstałych w wyniku wypalenia zawodowego.

Warto pamiętać, że...

Poszczególne fazy wypalania się mogą pojawiać się niekoniecznie w podanej powyżej kolejności, niektóre z nich mogą wystąpić jednocześnie, bądź też możliwe jest ominięcie niektórych faz.

Źródła wypalenia

Przyczyny wypalenia zawodowego lokalizowane są zazwyczaj w trzech płaszczyznach:

1. Indywidualnej; wypaleniu zawodowemu sprzyjają następujące cechy indywidualne jednostki:
    
• niska samoocena;
• niepewność;
• defensywność;
• zależność;
• bierność;
• poczucie kontroli zewnętrznej;
• nieracjonalne przekonania o roli zawodowej;
• niskie poczucie skuteczności zaradczej;
• specyficzny typ kontroli polegający na unikaniu sytuacji trudnych wysoka reaktywność i silna motywacja do pracy.

Jeżeli nie wierzysz we własne siły, unikasz sytuacji trudnych, reagujesz emocjonalnie na trudne sytuacje zawodowe, jesteś perfekcjonistą, traktujesz swój zawód jako misję wymagającą od Ciebie szczególnego zaangażowania i specjalnych wyrzeczeń jest wysoce prawdopodobne, że możesz doświadczyć w swojej karierze wypalenia zawodowego.

2. Interpersonalnej; na tej płaszczyźnie źródłem wypalenia są najczęściej relacje zachodzące między pracownikiem a klientami instytucji oraz stresujące sytuacje, które przynoszą kontakty z przełożonymi i współpracownikami.
    
3. Organizacyjnej. na tej z kolei płaszczyźnie źródłem wypalenia (stresu) staje się najczęściej zbiór oczekiwań pracodawcy względem pracownika. Oczekiwań które pracownik nie jest w stanie zrealizować w przewidzianym czasie lub przy pomocy pozostawionych mu środków, oczekiwań.

Obok źródeł wypalenia związanych
z rolą zawodową, wymienia się także
następujące źródła wypalenia (stresory):

• stresory związane ze środowiskiem fizycznym, np. hałas, zatłoczenie, źle dopasowane sprzęty biurowe lub ich brak itp.;
• stresory związane ze sposobem wykonywania pracy np. pośpiech, monotonia, nierytmiczność przebiegu pracy (np. częste spiętrzenia pracy), praca w godzinach wieczornych lub nocnych;
• stresory związane z funkcjonowaniem pracownika jako członka organizacji np. odpowiedzialność za rzeczy i ludzi, brak udziału w podejmowaniu decyzji, brak możliwości wypowiadania swojej opinii w sprawach istotnych dla organizacji;
• stresory związane z rozwojem zawodowym - niezadowolenie z przebiegu kariery, brak możliwości dalszego rozwoju zawodowego, brak poczucia stałości pracy;
• stresory związane z jednoczesnym funkcjonowaniem w organizacji i poza nią np. niemożność pogodzenia obowiązków zawodowych z obowiązkami wobec rodziny, przyjaciół lub z rozwojem własnych pozazawodowych zainteresowań;
• styl kierowania niedopasowany do zadań placówki i potrzeb pracowników (Łoboda 1990).

Pamiętaj, że...

Skutki wypalenia dotykają nie tylko osób, które temu wypaleniu uległy, ale również ich klientów, współpracowników, członków rodzin, znajomych i przyjaciół; odczuwane są także na poziomie organizacji.

Jak zapobiegać wypaleniu?

Chcąc zapobiec wypaleniu w wymiarze psychicznym, powinieneś często upewniać czy się to co robisz nadal jest ciekawe, czy sprawia ci przyjemność. Musisz pamiętać o tym, że zasoby twojej energii psychicznej są ograniczone - nie dopuść zatem do ich wyczerpania. Pomocne w tym zakresie są zachowanie asertywne- inni chętnie obarczają nas dodatkowymi zadaniami, konsumując tym samym naszą energię. Aby uchronić się przed tym, niezbędna jest umiejętność mówienia "nie"; kiedy nie masz ochoty angażować się w jakieś kolejne przedsięwzięcia, w przeciwnym wypadku nieuchronnie grozi ci niebezpieczeństwo wypalenia.

01 | 02
<< wstecz :: dalej >>